-


Ünlü Siyasetçi Merhum Abdülmelik FIRAT...

Merhum Abdülmelik Fırat’ın hayatını araştırırken, kendisinin hayatta verdiği haklı mücadelesinin arkasında oluşu ve bu yolda çektiği sıkıntılarla ayakta duruşu beni fazlasıyla etkiledi.
Bu haber 01.02.2015 12:50 eklenmiş ve 1676 kez görüntülenmiştir.

Sevgili Okurlar ve Değerli Hemşerilerim;

Bundan sonraki “Önemli Simalar” köşesinde Hınıs’lı olup, Hınıs’lıları TBMM sinde temsil etmiş Milletvekilleri, Cumhuriyet Senatörlerini, eğitime katkı sunan ve Hınıs’lıları en iyi şekilde temsil eden değerleri yazmaya devam edeceğim.

Böyle bir düşünceyle “Önemli Simalar” köşesinde değerli insanları sizlerle buluşturmak ve onların hayatları hakkında az da olsa bilgi sahibi etmek www.hinisinsesi.com kendine asli görev olarak benimsedi. Böyle değerlerin Hınıs’lı olmaları, Hınıs adını zirvelere taşımaları, onların yüce karakterlerin bu güzellikleri, bizi fazlasıyla mutlu kıldıkları gibi gurur kaynaklarımız olmuşlardır. Onları değil kaleme almak, değil yazmak, onlara en yakışanı kalplerimizin en derin yerlerine nakş etmemiz kazmamız gerekir. Böyle bir düşünce yalnız Burhan KAYA nın veya www.hinisinsesi.com olmamalıdır. Çünkü bu değerlerin yarattıkları yansımalar tüm Hınıs lılar için yaratılmış en güzel yansımalardır. Bunu kabul görmek ve bunun şerefini yaşamak bizlere yakışan en güzel örnek olsa gerek.

Bu Değerler sırasıyla;

  1. Abddülmelik FIRAT
  2. Selahattin DENİZ
  3. Mustafa Nihat DİLER
  4. Mehmet Gıyasettin KARACA
  5. Sabahattin ARAS
  6. Mehmet Fuat FIRAT
  7. Abdülillah FIRAT
  8. Saadettin AYDIN

Ve diğerleri olacaktır.

 Bugünkü konuğum; Türkiye’nin en önemli siyasetçilerinden ve aynı zamanda Erzurum/Hınıs’ı Türkiye Büyük Millet Meclisi’nden en iyi şekilde temsil eden merhum Abdülmelik FIRAT’ın hayatından birkaç kesitle siz değerli okurlarımı buluşturmak istedim

Merhum Abdülmelik Fırat’ın hayatını araştırırken, kendisinin hayatta verdiği haklı mücadelesinin arkasında oluşu ve bu yolda çektiği sıkıntılarla ayakta duruşu beni fazlasıyla etkiledi. Onun ilim ve kadirşinas büyüklüğünü taktir etmek ve sahiplenmek tüm Hınıs’lılara yakışan en güzel harekettir.

Değerli Okurlarım;

Karakterin olmadığı yerde, ne büyük sanatçı, ne de büyük mücadele adamı vardır. Orada var olan zamanın yok ettiği boş yaratıklardır. Bütün mesele büyük görünmek değil, gerçekten büyük olmaktır.

Geçmişteki büyüklerimizi yad etmek, onların hakkı, bizim içinde kadirşinaslık ifadesidir. Zira onlar millete kök kazandıran bir kök gibidirler. Abdülmelik Fıratlar gibi değerler; “Bir milletin gelişip ilerlemesi, o millet fertlerinin fikri ve hissi saha da terbiye görmelerine bağlıdır” Diye düşünen değerlerdir.

Onları yad etmek, değer vermek, kişiliklerine saygı göstermek, aldıkları Ahlaki terbiyelerine sahip çıkmak bizler için en önemli adım olmalıdır.Merhum Abdulmelik FIRAT ı rahmetle anıyorum ve...

Abdülmelik Fırat(1927-2009);

Uzun yıllardan beri medrese ve zaviye, tarikat liderliğini yapmış bir aileden gelen Abdülmelik Fırat,  1927 yılında Hınıs’ta dünyaya geldi. Babası Erzurum/Hınıs ilçesinin Kolhisar mahallesinden şeyh Şahabettin, annesi şeyh Said'in kızı Ayşe Hanımdır. Babası şeyh Şahabettin Bey, aynı zamanda Şeh Said’in yeğenidir. 11 Şubat 1925’te başlayan Şeh Sait İsyanın’dan sonra, Fırat ailesi sürgün hayatını yaşamaya başladı. 1925'te başlayan bu isyanın lideri olarak Şeyh Sait ve pek çok yakını idam edildi. Ailenin hayatta olan mensupları da sürgüne gönderildiler. Sürgüne gönderilenler,  1929'un Mart ayında Takrir-i Sükun kaldırılmasıyla memleketlerine geri dönebildi. Ancak topraklarına el konulmuştu. Tekrar gidip yerleşmelerine izin verilmiş, fakat araziler resmen verilmediği gibi, 21 Haziran 1934'te çıkarılan “Soyadı Kanununa”  rağmen, Şeyh Said ailesinin bir kısmına sürgünde Fırat soyadı verilmedi.

FIRAT AİLESİ İKİNCİ KEZ SÜRGÜN HAYATI YAŞIYOR.

 Ancak Aile 1935'de ikinci kez sürgüne tabi tutuldu. Fırat ailesinden kalanları 1935 yılında mecburi iskâna tabi tutularak ikinci sürgün hayatını Trakya’da, Istranca ormanları içindeki Vize ilçesine bağlı Sergen köyünden devam etti.

 Beş aile olarak gittikleri Sergen’de daha önce göçmenler için yapılmış 40 metrekarelik kerpiç evlere yerleştirildiler. Dağ başında, toprakları verimsiz bir köydü sergen köyü... Onlardan önce aynı yere yerleştirilen Celali Kürtlerinden 16 kişilik bir aileden 12’si verem hastalığından dolayı hayatlarını kayıp etmişlerdi. Şeyh Said’in ailesi her şeyden yalıtılmış, dışarıyla ilişkileri yasaklanmıştı. Köyde jandarma vardı, 15 km mesafedeki ilçeye gitmeleri dahi, jandarmanın iznine bağlıydı, çoğu defa da izin verilmiyordu. Fırat ailesi; yakınları ve hemşerileri gizlice yaptığı para ve gıda yardımı sayesinde hayatlarını idame ettirebiliyorlardı.

KÜÇÜK YAŞTAKİ ABDÜLMELİK FIRAT ÖĞRENİM GÖRÜYOR…
 Fırat ailesinin köye yerleştirilen, Beş aileden biri ve aynı zamanda Abdülmelik Fırat’ın amcası olan Ali Rıza Efendi bilgi donanımı yüksek biri olarak öne çıkıyordu. Bu donanımla kendisi, devletten izin alarak bu köyde küçük kerpiç evlerinin yanına gene kerpiçten bir oda yaptırdı.  Ve bu odada da bütün aile fertlerine dil, din, felsefe derslerini verdi. Abdülmelik Fırat’ ta, ilköğrenimini bu kerpiçli evde tamamladı. Medrese öğrenimini babası Şahabettin Bey ve amcası Ali Rıza Efendi den aldı.

FIRAT;  SATRANÇ USTALARINA TAŞ ÇIKARTIYOR…

O küçük medresede sadece ders verilmezdi, güncel olaylar da takip edilirdi. Aküyle çalışan radyodan haberler dinlenir, Ali Rıza EfendiYeni Sabah” gazetesini seslice okur ve haberleri yorumlardı. Daha sonra da satranca geçilirdi. Yedi yaşında satrancı öğrenen Abdülmelik Fırat, şehirden köye Kürt şeyhinin ailesini görmek için gelenlerin dikkatini çekerdi. Ve ona “satranç tahtası” derlerdi.  Amcası Şeyh Ali Rıza Efendi, satranç oynamak isteyen konuklara 6–7yaşlarındaki Abdülmelik ‘i gösterirdi.

FIRAT’TAN İSMET PAŞAYA ANLAMLI CEVAP…

1955–56’da milletvekilliğinden önce İsmet İnönü’yle satranç oynadı. Oyun sırasında İnönü, “Arapça ve Farsça kelimeleri çok güzel konuşuyorsun, nerden öğrendin bunları?” diye sorarken, Abdülmelik Bey, akıllı ve siyasi bir cevapla “Sayenizde” diye cevap verirdi. Verilen bu cevaba şaşıran İsmet İnönü, “Nasıl?” diye sorduğunda, Abdülmelik Bey; “Ben Şeyh Said’in torunuyum. Bizi sürgüne gönderdiniz. Kamptaydık, dışarı çıkamadığımız için Arapça, Farsça öğrendik. Eğer göndermeseydiniz bilmezdik” der. Ve başını sallayarak ona bakan İsmet İnönü; “Öyle mi?” derdi. Çok zeki ve pratik zekaya sahip olan Abdülmelik FIRAT siyasettin temellerini burada atmıştı. Fırat ailesinin buradaki sürgün hayatları yaklaşık 13 yıla yakın sürmüştü.

FIRAT AİLESİNİN ESARETLERİ BİTTİYOR…

 1934'teki Mecburî İskân Kanunu'nun değiştirilen maddelerinden sonra,  8 Haziran 1947'de 5098 sayılı Mecburi İskan Kanununun yürürlükten kaldırıldı. Bu kanunla birlikte Fırat Ailesine gün doğmuştu, kendi topraklarına dönme izinleri çıkmıştı. Bu izinden sonra Abdülmelik Fırat ve ailesi Erzurum’un Hınıs ilçesi Kolhisar (köyüne) mahallesine geri döndüler. Ama bu dönüşleri onları hayal kırıklığına uğratmıştı. Göç sırasında bıraktıkları evleri Ruslar tarafından yakılmıştı. Ve yeniden düzen kurmaları gerekiyordu. Bu düzeni de el birliği ve güç birliği yaparak başardılar ve uzun süre terk ettikleri yerlerinde yaşamaya başladılar. Abdülmelik FIRAT 20 yaşlarına gelmişti.

Fırat ailesi, Trakya’dan döndükten iki ay sonra Abdülmelik Fırat’ın babası Şeyh Şahabettin vefat etti.

ABDÜLMELİK FIRAT EVLENİYOR

Fırat; 1950’de amcası olan Şeyh Ali Rıza Efendi’nin kızı Zebide Hanım’la evlendi. Abdülmelik Fırat; 1952’de Hınıs’ta ortaokulu, 1954’te Erzurum Lisesi’ne bir süre devam ederek 1957’de Ankara’da liseyi dışardan bitirdi. Yükseköğrenimini Diyarbakır Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulunu bitirerek tamamladı.

FIRAT 23 YAŞINDA SİYASETE ATILIYOR…

İsviçre’de politika öğrenimi yapmaya niyetlendi. Tam da o sırada dönemin başbakanı Demokrat Parti Genel Başkanı Adnan Menderes, Erzurum Milletvekilleri aracılığıyla Abdülmelik Bey’e görüşme talebini iletti. O daha 23 yaşındaydı. Onun milletvekili olabilmesi için 30 yaşında olması gerekiyordu. Fırat, 1957 seçimlerinde dönemin iktidarı tarafından Şeyh Said ailesinden birinin meclise girmesi talebi üzerine yaşını 7 yıl büyüterek seçime katıldı, Erzurum’dan milletvekili seçilerek meclise girdi. Cumhuriyet Halk Partisi güdümündeki basın “Şeyh Said’in 15 yaşındaki torunu meclise girdi” diyerek büyük bir tepki gösterdi.

ABDÜLMELİK FIRAT’IN YARGILANMASI İLE BAŞLAYAN CEZAEVLERİ GÜNLERİ

Abdülmelik Fırat’ın meşakkati meclise girmesiyle de bitmedi. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinde Demokrat Parti milletvekili olarak Yassıada’da yargılandı. “İddianame ”de, “yaşını 7 yıl büyütmesi, askerliğini yapmaması, Said–i Nursi’nin mektubunu Dâhiliye vekiline vermesi ve Şark’taki sosyal ve politik durumu itibariyle” idamı isteniyordu. İdamı istenen 500 kişiden en genci olan Abdülmelik FIRAT; Bir buçuk sene Yassıada’da, bir buçuk sene de Kayseri Cezaevi’nde kaldıktan sonra 1962’de meclisten tutuklu milletvekilleri için çıkan afla serbest bırakıldı.1960 darbesinde yargılanan sadece Abdülmelik Fırat değildi. Fırat ailesinin bütün fertleri Sivas Askeri Kampı’nda toplandı ve daha sonra Ailenin bütün fertleri her biri ayrı bir vilayette mecburi ikamete tabi tutuldu.

Yaklaşık 17 sene siyasi haklarından mahrum kalan Fırat, 1971 yılın 12 Mart darbesinde de Ankara’daki evinde gözetim altına alındı. Lisede okuyan oğlu Abdulkadir Fırat o sırada tutuklanarak Mamak Cezaevine kondu. 12 Eylül 1980 darbesinde Ankara’dan Erzurum’a götürüldü. Orada 20 gün tutuklu kaldı.

FIRAT TEKRAR SİYASET DEDİ…

Abdülmelik Fırat 1991 seçimlerinde DYP’den Erzurum milletvekili seçilerek parlamentoya girdi. 31 yıllık aradan sonra tekrar parlamentodaydı. Parlamentoda, ülkenin içinde bulunduğu ilan edilmemiş savaşın zulmüne karşı demokratik mücadelesini yürüttü. “Halkın kendisine verdiği vekâletin gereğini yerine getirememesi ıstırabından dolayı ve siyaset erbabının kendi arzularıyla siyaset dışındaki güçlerin emrine girmesinin parlamenterlik haysiyetini rencide ettiğini” düşünerek milletvekilliğinden istifa etmeyi düşündü, seçmenleriyle diyaloga geçti. Olumlu cevap alamadığı için mücadelesini1995 dönem sonuna kadar sürdürdü.

ABDÜLMELİK FIRAT PARTİ KURUYOR…
1995 seçimlerinde bu düşüncelerinden dolayı aday olmadı ve seçimlerden önce aday olmayacağını da deklare etti. Onuru zedelenmiş bir parlamentoda görev yapmanın kendisine ıstırap verdiğini belirterek adaylığını koymayacağını fakat bu olumsuz şartlar içinde Hadep’i destekleyeceğini belirtti. Seçimin hemen ertesinde, 12 Ocak 1996’da “ İşkence ile ifadem alındı” iddiaları ile Bayrampaşa Cezaevi’ne kondu. 55 gün tutuklu kaldıktan sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı.

ABDÜLMELİK FIRAT’IN SİYASİ HAYATI:

  1. XI. Dönem(27.10.1957-27.05.1960)  DP sinden Erzurum Milletvekili
  2. XIX. Dönem (20.10.1991-24.12.1995) DYP sinden Erzurum Milletvekili.
  3. Kürt politikasıyla ters düşerek istifa etti. RP'den ihraç edilen Hasan Mezarcı ile yeni bir parti kuruluşuna çalıştı, sonuç alamadı. Bilahare Yeni Demokrasi Hareketi ile temas kurdu. Daha sonra 2002 Yılında Hak ve Özgürlük Partisini(HAKPAR) kurdu ve Partinin Onursal başkanı seçildi.
  4. Kürtçe ve Türkçe'nin yanı sıra Arapça, Farsça, İngilizce ve Fransızca da konuşan Fırat, TBMM'nin en çok yabancı dil bilen üyelerindendi.

 

Uzun yıllardır "Multiple Myelom" adı verilen kan hastalığıyla mücadele eden Fırat, 29 Eylül 2009 tarihinde böbrek yetmezliği sonucunda solunum ve yutma problemi ortaya çıkması üzerine yoğun bakım servisine kaldırılmış, aynı gün saat 13.55'de solunum ve dolaşım yetmezliği sonucu Ankara'da hayatını kaybetmiştir.

1 Ekim 2009'da memleketi Erzurum'un Hınıs ilçesi Kolhisar Mahallesi'nde bulunan aile kabristanına defnedilmiştir.

Çocukları: Mahmut Fevzi, Abdulkadir, Abidin, Sürreya

ABDÜLMELİK FIRAT’IN EN ÖNEMLİ ÖZELLİKLERİ

  • Ağır hastalığı fizikken onu yiyip bitirmesine karşın, o, kişisel bir çıkar peşinde koşmadı.
  • Dedesi Şeyh Said Efendi’nin yüzünü kara çıkarmadı.
  • Dedesinin postnişin ligine gölge düşürmedi.
  • Şeyh Said ailesinin tarihi Kürtlerin son yüz yıllık tarihleridir.
  • Mütevazılığı ve sadeliği yüzünde bir aydınlık gibi duruyor ve etrafını ışıtıyordu.
  • Çoğulcu bir siyasetçiydi. Kürtlerin adeta canlı bir tarihiydi.
  • Nükteleri zekâ fışkırıyordu.
  • Usta bir satranççıydı.
  • Abdülmelik Fırat; bugünü yarınla, yarını da öbür günle, bir arada düşünerek ve halkın mutluluğunu, halkın ricasıyla beraber mütalaa eden geniş perspektife sahip bir siyasetçiydi.
  • Kendisini Rahmetle anıyorum, bütün Hınıslıların başı sağolsun.

 Burhan KAYA

Yorum Yaz - Yorumlar
emin yenigül 02.02.2015 18:49
Sayın Burhan bey makalenizde belirttiğiniz gibi, sayın merhum Abdulmelik Fırat bey 29.09.2009 tarihinde aramızdan ayrılışının 5 yılında kendisini rahmetle ve minnetle yad ediyorum.Cenabi hak ona rahmetiyle muamele buyursun. Kendisi ve mensubu bulunduğu Fırat ailesi yaşamları boyunca çok acılar çektiler. Sürgünlerde, ev ve hapishanelerde yaşadılar. Yaşadıkları zorlu şartlara rağmen kendi aile çizgilerinde asla ödün vermediler. Her zaman yöre halkının kalbinde yaşadılar. Özel yaşamında olsun siyasi yaşamında olsun sayın merhum A.Melik bey kendisi çok kültürlü, ilim irfan sahibi, halkını ve memleketini seven vatansever bir Türkiyeliydi. Kendisi hakkında ne kadar yorumda bulunursak yine de tam anlamıyla yetersizdir. Sizide memleketin büyük bir değerini sayfanızda gündeme taşıdığınız için tebrik ediyorum. Saygılarımla
Toplam 1 yorum yapılmıştır.
 ‹ 
 › 

ÇOK OKUNANLAR
SON YORUMLAR



Hınıs'ın çehresini değiştiren sebepler hangisidir?

45.9%

21.4%

17.5%

9.5%

5.7%


Erzurum Hınıs ilçesi paylaşım ve bilgi portalıdır. Fotoğraflar ve videolar ayrıca tüm köylerimiz hakkında bilgiyi HınısınSesi.com da bulabilirsiniz
Hınıs'ın Sesi - Erzurum Hınıs ilçesi paylaşım ve bilgi portalı
Hınıs'ın Köyleri
Hınıs'ın Genel Durumu
Hınıs'ta Eğitim
Hınıs'ta Sosyal Yaşantı ve Konut
Hınıs'ın Ekonomik Durumu
Hınıs'ta Altyapı ve Ulaşım
Hınıs'ın Coğrafi Yapısı ve İklimi
Hınıs'ın Tarihi Eserleri ve Turistik Yerleri
Hınıs'ın Tarihi
Acarköy
Akbayır
Akçamelik
Akgelin
Akgöze
Akören
Alaca
Alagöz
Alınkiri (Abdalan)
Alınteri
Altınpınar
Arpadere
Avcılar
Başköy
Bayırköy
Bellitaş(Herami)
Beyyurdu(Begordi)
Çakmak
Çamurlu
Çatak
Çilligöl
Dağçayırı
Demirci
Derince
Dervişali
Dibekli
Dikili
Divanhüseyin
Elmadalı
Erbeyli(Tirkiş)
Erduran
Erence
Esenli
Göller(Kahgik)
Güllüçimen
Gürçayır
Güzeldere
Halilçavuş
Hayran
Ilıcak(Germik)
İsmail
Kalecik
Karaağaç
Karabudak
Karamolla(Kerimelle)
Kazancı
Ketenci
Kızılahmet
Kızmusa
Kongur
Meydanköy
Mezraa
Mollacelil
Mollakulaç
Mutluca
Ortaköy
Ovaçevirme
Ovakozlu
Parmaksız
Pınarköy
Şahabattinköy
Şahverdi
Şalgamköy
Saltepe
Sıldız
Söğütlü
Sultanlı
Suvaran
Tanır
Tapuköy
Taşbulak
Tellitepe
Tipideresi
Toprakkale
Toraman
Ulucayır
Ünlüce
Uyanık
Yamanlar
Yaylakonak
Yelpiz
Yeniköy
Yeşilyazı
Yolüstü(Arus)