-


KÜLTÜR KIRINTILARI - 1


Bu haber 01.01.2017 23:05 eklenmiş ve 566 kez görüntülenmiştir.
Bilge DENİZ

KÜLTÜR KIRINTILARI - 1

YENİ YILDA GEYİK MUHABBETİ!

GEYİK MUHABBETİ
Yeni yıla girdik ya bugün yılın ilk günü… Yeni yılda Avrupai inanışa göre Noel Baba geyiklerin çektiği bir kızak ile ev ev dolaşarak çocuklara hediye verir ya… İşte bundan müterettip biraz Geyik Muhabbeti yapalım istedim.
Meşhur Türkçü yazar Ziya Gökalp 1913 yılında “Ala Geyik” diye bir masal-şiir yazmış ve Türklük ülküsü uzun yıllar bu şiir zaviyesinde tanıtılmıştır. Aklımda kaldığı şekliyle şiir, sonunda Turan Meleği’ne dönüşen bir alageyiğin hikayesini anlatıyor ve şöyle başlıyordu:

“Çocuktum, ufacıktım
Top oynadım acıktım
Buldum yerde bir erik
Kaptı bir alageyik
Kaçtı hemen ormana
Bindim bir ak doğana
Doğan yolu şaşırdı
Kaf dağından aşırdı”
Burada sözü edilen alageyik, pek çok Türk destanına aktif olarak hayatı yönlendirmiştir.Ergenekon’da çocukları bir alageyik emzirir, Altın Işık’ta güzeller güzeli olan yine alageyiktir. Türk kulağı alageyik türkülerini Orta Asya bozkırlarından beri tanır. Geyik oyunu diye folklorik oyunlar oynanıp, Geyikpınarları’ndan sular içilir. Geyik avı bir merasim olarak düzenlenir ve sonunda tazıya ödül (tazı hakkı) verilip avcıların reisi, konuklardan birine ayak ikramını (geyiğin sağ ön bacağını) yapar.

Taşbaskısı Mevlit kitaplarının yahut Muhammediye’lerin zahriyelerinde yahut sonlarında Hikâye-i Geyik başlığı altında hazin destanlar yer alır; Üç Anadolu Efsanesi’nden birinde geyik avcısı Bineger’in başından geçenler anlatılıp Alageyik filminde bir geyik avcısının gerdek ile çakışan av ihtirası gösterilir.
Geyikler köyü yahut Geyikli ilçesinde insanlar yaşar, Toroslar’da Bozgeyik Dede’den himmet dilenilir, Hz. Hamza dağda av peşinde iken Efendiler Efendisi olan yeğeninin yaralandığını bir geyikten haber alır; Pir-î Türkistan Hoca Ahmet Yesevî’nin halifesi Hakim Ata’nın kabri başında geceleri geyikler toplanıp ta seher vaktine kadar zikrederler. 
Geyikli Baba, efsanevî bir Türk dervişi olarak 13-14. Asırlarda Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna nezaret ile Kayı boyunun irşat görevini ifa eder ve nihayet yaşı ilerlediği vakit Uludağ’a çekilip orada geyiklerle birlikte yaşar. Müteakip asırlarda zaman zaman bazı dervişler geyik suretinde dolaşırlar, mistik tabiriyle “geyik donuna girer”ler. Yahut tam tersi olarak Kaygusuz Abdal’ın vurduğu geyik, sonunda Abdal Musa olarak halk içine karışır ve halk vicdanında her geyiğe bu nazarla bakılır. Velhasıl hâlâ evlere nazar boncuğu yerine geyik boynuzu asılır.

Bütün bu hikaye, destan ve masallarda geyiğin kutsal bir çerçeveye oturtulduğunu ve dinî bir misyonu üstlendiğini görürüz. Eski Türkler’de şamanlar geyik kılığına bürünerek ayin yönetirmiş. Milattan önceki zamanlarda geyik motifinin Avrasya’daki bütün milletlerce belli başlı bir ongun kabul edildiği ve bozkır halkları için geyik peşinde olmanın kutsallaştırıldığını o dönemlere ait mitoloji izlerinden takip etmek mümkündür.

Hun avcılarının önüne düşen bir geyiğin onları gide gide İskit’lerin ülkesine iletmesi ve Hunlar buraya ayak basar basmaz geyiğin kaybolması; Budist Uygur’larda avcıların mucizevî bir geyik tarafından doğru yola sevk edilmeleri , tıpkı İbrahim Edhem hikâyesinde olduğu gibi konuşan geyiklerin ilâhî hakikatleri dillendirmeleri vs. Bunlardandır.

Orhun Kitabelerinde Bilge Kağan şöyle der:
- Davul gürler gibi dağda yabanî geyik gürlerse / öylece mateme gark olurum.
Velhasıl Türk töresinde, attan sonra kurt ve geyiğin destanları okunur. Türkler İslâmiyet’i kabul edince geyik de Müslüman olarak efsanelerdeki yerini alır ve İslâmî kültür içinde yaşamaya devam eder.

Her zamanki gibi Avrupa bizden aldığını paraya tedavül ederken biz yine “ham softa kaba yobaz” moduna takılıp dünya ve ahiret nimetlerine sırtımızı dönmeye devam ediyoruz… 

Yeni yılda yeni bir moda ulaşmak temennisiyle…

Yazara ait son 10 makalele
KABİNEYE ÜÇ DADAŞ
KÜLTÜR KIRINTILARI - 1
HINIS'TA NELER OLUYOR?
TERÖRE FREN HIZLI TREN! -3
TERÖRE FREN HIZLI TREN! -2
TERÖRE FREN, HIZLI TREN - 1
HINIS'TA NELER OLUYOR?
PARMAKSIZ'DAN HER GEÇİŞİMDE YÜREĞİM YANAR A YANAR.
Yorum Yaz - Yorumlar
Toplam 0 yorum yapılmıştır.
 ‹ 
 › 

ÇOK OKUNANLAR
SON YORUMLAR



Hınıs'ın çehresini değiştiren sebepler hangisidir?

46%

21.4%

17.5%

9.6%

5.5%


Erzurum Hınıs ilçesi paylaşım ve bilgi portalıdır. Fotoğraflar ve videolar ayrıca tüm köylerimiz hakkında bilgiyi HınısınSesi.com da bulabilirsiniz
Hınıs'ın Sesi - Erzurum Hınıs ilçesi paylaşım ve bilgi portalı
Hınıs'ın Köyleri
Hınıs'ın Genel Durumu
Hınıs'ta Eğitim
Hınıs'ta Sosyal Yaşantı ve Konut
Hınıs'ın Ekonomik Durumu
Hınıs'ta Altyapı ve Ulaşım
Hınıs'ın Coğrafi Yapısı ve İklimi
Hınıs'ın Tarihi Eserleri ve Turistik Yerleri
Hınıs'ın Tarihi
Acarköy
Akbayır
Akçamelik
Akgelin
Akgöze
Akören
Alaca
Alagöz
Alınkiri (Abdalan)
Alınteri
Altınpınar
Arpadere
Avcılar
Başköy
Bayırköy
Bellitaş(Herami)
Beyyurdu(Begordi)
Çakmak
Çamurlu
Çatak
Çilligöl
Dağçayırı
Demirci
Derince
Dervişali
Dibekli
Dikili
Divanhüseyin
Elmadalı
Erbeyli(Tirkiş)
Erduran
Erence
Esenli
Göller(Kahgik)
Güllüçimen
Gürçayır
Güzeldere
Halilçavuş
Hayran
Ilıcak(Germik)
İsmail
Kalecik
Karaağaç
Karabudak
Karamolla(Kerimelle)
Kazancı
Ketenci
Kızılahmet
Kızmusa
Kongur
Meydanköy
Mezraa
Mollacelil
Mollakulaç
Mutluca
Ortaköy
Ovaçevirme
Ovakozlu
Parmaksız
Pınarköy
Şahabattinköy
Şahverdi
Şalgamköy
Saltepe
Sıldız
Söğütlü
Sultanlı
Suvaran
Tanır
Tapuköy
Taşbulak
Tellitepe
Tipideresi
Toprakkale
Toraman
Ulucayır
Ünlüce
Uyanık
Yamanlar
Yaylakonak
Yelpiz
Yeniköy
Yeşilyazı
Yolüstü(Arus)